Husi saldırıları Kızıldeniz trafiğini yarıya indirirken Suudi Arabistan Irak kaynaklı İHA'ları engelledi

Ne oldu

27 Temmuz Pazartesi günü Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı, hava savunma sistemlerinin krallığın Doğu Eyaleti'ndeki petrol tesislerini ve başkent Riyad'ı hedef alan çok sayıda İHA'yı düşürüp imha ettiğini bildirdi. Askeri sözcü Tümgeneral Turki al-Malki, İHA'ların Irak topraklarından geldiğini söyledi ve bunları İran destekli milislere bağladı. Herhangi bir can kaybı ya da hasar bildirilmedi ve İHA sayısı açıklanmadı.

Saatler sonra Yemen'deki Husiler, The Guardian'a göre Riyad, Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatları başka güzergaha yönlendirdiğinden bu yana Suudi ham petrol ihracatının yüzde 70'inden fazlasını karşılayan Kızıldeniz limanı Yenbu'ya "Doğu Suudi Arabistan'dan ham petrolün tedariki ve taşınmasına yönelik bir dizi hedef ve hassas noktaya" karşı İHA kullandıklarını açıkladı. Cumartesi günü grup, Cizan ve Yenbu'daki Aramco tesislerine yönelik füze ve İHA saldırılarını üstlenmiş, cuma günü ise Suudi gemisi NCC Masa'ya hasar vermişti.

Trafik rakamları takip firması Kpler'den geliyor ve sayımlara göre hafif farklılık gösteriyor. The National, ablukanın ilan edildiği 20 Temmuz'daki 34 gemiye kıyasla yüzde 56 azalışla pazar günü Bab-ül Mendeb'den 15 emtia gemisinin geçtiğini bildirdi. Daily Sabah ve Jerusalem Post'un aktardığı Reuters ise aylardır görülen en düşük seviye olan 11 emtia gemisi saydı. Ürdün silahlı kuvvetleri, aynı gün kaynağını belirtmeden iki İHA'yı düşürdüğünü açıkladı.

Taraflar

Riyad Dışişleri Bakanlığı, Irak'ta faaliyet gösteren İran destekli milislerin gerçekleştirdiğini söylediği bu iğrenç İHA saldırılarını "en güçlü şekilde kınadığını" açıkladı ve al-Malki, krallığın kendini savunma hakkını kullanacağını, ancak "uygun zaman ve yerde" karşılık verme hakkını da saklı tuttuğunu söyledi. Suudi Arabistan ayrıca Bağdat'a topraklarının bir fırlatma rampası olarak kullanılmasını engelleme çağrısında bulundu.

Husi askeri sözcüsü Yahya Sare, İHA saldırılarının "Suudi düşmanının İHA'larının Yemen hava sahasını ihlal etmesine" karşılık olduğunu söyledi; grup deniz ablukasını Suudi Arabistan'ın Yemen'e yönelik ablukasına misilleme olarak sunuyor. Grup, sevkiyat şirketlerine Suudi petrolü taşıdığından şüphelenilen herhangi bir geminin saldırıya uğrayabileceği yönünde e-posta uyarıları gönderdi.

Irak Başbakanı Ali al-Zaidi, Suudi iddiasına ilişkin bir soruşturma başlattı; askeri sözcü Sabah el-Numan, Bağdat'ın mevcut kanıtları incelediğini ve topraklarının komşulara karşı kullanılmasına izin vermeyeceğini söyledi. İran ordusu, Washington saldırılarını durdurduktan sonra ABD kuvvetlerine yönelik misilleme operasyonlarını askıya aldığını açıkladı; Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bakai ise Tahran'ın görüşme talep ettiği yönündeki haberleri yalanladı. ABD'nin BM Büyükelçisi Mike Waltz, Başkan Trump'ın diplomasiye "biraz alan" tanıdığını söylerken, Beyaz Saray İran'ın sevkiyata veya bölgesel müttefiklere yönelik saldırılarını yeniden başlatması halinde askeri seçeneklerin geçerliliğini koruduğunu bildirdi.

Dışarıdan bakış

Körfez ve Türk yayın organları, sorumluluk atfetmekten çok sevkiyat verilerine odaklandı. The National, Suudi Arabistan'ın abluka başladığından bu yana batı kıyısından Bab-ül Mendeb üzerinden ihracat için hiç ham petrol yüklemediğini, kargoları Süveyş güzergahına kaydırdığını bildirdi ve Hapag-Lloyd'un hem Kızıldeniz'in hem de Hürmüz'ün artık ağında yalnızca sınırlı bir rol oynadığını, hizmetlerin çoğunun Ümit Burnu'nu dolanarak yürütüldüğünü söylediğini aktardı. Reuters, Çin'e giden süper tankerlerin hâlâ hareket ettiğini kaydetti: her biri yaklaşık 2 milyon varil taşıyan VLCC'ler New Explorer ve New Pearl, Kızıldeniz'den Ningbo ve Zhoushan'a doğru yola çıktı.

Al Jazeera, Yemen'in uluslararası tanınan hükümetinin dışişleri bakanı adayı Afrah al-Zouba'nın Riyad'da yaptığı, Husilerin "İran modelini kopyalamak istediği" ve iki boğazı kapatmayı amaçladığı, uluslararası kayıtsızlığın onları cesaretlendirdiği yönündeki uyarısını aktardı. Rusya'nın TASS ajansı, yüzde 56'lık rakamı herhangi bir sorumluluk atfetmeden aktardı. The Guardian, petrolünün yüzde 90'a varan kısmını Orta Doğu'dan çeken Japonya, Güney Kore, Tayland ve Filipinler'deki hükümetleri altı ayda ikinci bir enerji krizi ile karşı karşıya olarak tanımlıyor; tankerler için savaş risk primlerinin bir haftada iki katına çıktığı bildiriliyor.

Yeni olan ne

Şimdiye kadar çatışma tek bir eksende ilerliyordu: 20 Temmuz'da ilan edilen Husi ablukası, iki Suudi tankerine yönelik saldırılar, Cizan ve Yenbu'daki Aramco tesislerine yönelik iddia edilen saldırılar ve Suudi liderliğindeki koalisyonun Hudeyde'ye yönelik hava saldırıları. Pazartesi günü buna Irak'tan fırlatılan ve Riyad dahil Suudi Arabistan'ın derinliklerindeki hedefleri vuran İHA'lar ile Bağdat'a yönelik açık bir Suudi misilleme tehdidi ve resmi bir talep eklenerek ikinci bir eksen ortaya çıktı.

Ekonomik etki de artık beklenen değil, ölçülebilir hale geldi. Petrol 100 doları aştıktan sonra geçen hafta Orta Doğu, Avrupa ve Afrika'daki fiziksel ham petrol kargo fiyatları iki aylık zirveye ulaştı. Bu arada Hürmüz trafiği ABD-İran duraklaması sırasında hafifçe toparlandı; Kpler, pazar günü önceki günlerdeki bir düzineden az geçişe kıyasla 11 geçiş saydı, ancak bu rakam savaşın 28 Şubat'ta başlamasından önceki günde 100'den fazla geminin çok altında.

Sırada ne olabilir

Gelişmelerden biri Suudi misillemesi üzerinden ilerliyor. Riyad, saldırıların kaynaklarına karşılık verme hakkını kamuoyu önünde saklı tuttu; bu da Irak topraklarındaki milislere yönelik bir eylem ya da Yemen'deki kampanyanın Hudeyde'nin ötesine genişletilmesi anlamına gelebilir; bu arada Irak hükümeti sorumlunun kim olduğunu hâlâ araştırdığını söylüyor.

İkincisi ise deniz taşımacılığı ekonomisiyle ilgili. Tankerler Bab-ül Mendeb'den kaçınmayı sürdürürse, Asya'ya giden Suudi ham petrolü Süveyş üzerinden ya da Ümit Burnu'nu dolanarak hareket etmeye devam eder; en büyük taşıyıcılar için kısmi boşaltma Sumed boru hattına yapılır, bu da sefer sürelerini iki kattan fazla uzatır ve Breitbart'ın aktardığına göre iki milyon varillik her sevkiyata 2 milyon dolara varan ek maliyet getirir. Asyalı ithalatçılar sübvansiyon bütçeleri ve enflasyon üzerinde sürekli bir baskıyla karşı karşıya kalır.

Üçüncüsü ise ABD-İran duraklamasının sürüp sürmeyeceğine bağlı. Washington, sevkiyata yönelik saldırılar yeniden başlarsa askeri seçenekleri açık tutarken, Tahran müzakere ettiğini reddediyor; kalıcı bir durgunluk Hürmüz trafiğinin bir kısmını geri getirip Kızıldeniz'i rahatlatabilir, oysa çatışmanın yeniden alevlenmesi her iki boğazı da aynı anda kısıtlı bırakır.