Iran grozi odwetem po ukraińskim ataku na statek towarowy na Morzu Kaspijskim, w którym zginął marynarz

Co się wydarzyło

Siły ukraińskie przeprowadziły w sobotę 25 lipca ataki dalekiego zasięgu na żeglugę na Morzu Kaspijskim. Irańskie MSZ poinformowało tego samego dnia, że trafiony został irański statek handlowy, że jednostka eksplodowała, że jeden członek załogi zginął, a kilku innych zostało rannych. Irańskie relacje identyfikują statek jako jednostkę towarową Anna, a zabitego marynarza jako 23-letniego Nimę Moradiego z portowego miasta Bandar Anzali, który — jak podają irańskie media — odbywał swój pierwszy rejs handlowy.

Obie strony zgadzają się co do trasy: statek rozpoczął podróż w rosyjskim obwodzie astrachańskim i płynął w kierunku Bandar Anzali. Ambasador Iranu w Moskwie, Kazem Jalali, powiedział, że zaangażowany był irański konsulat w Astrachaniu i że rosyjskie władze pomogły ewakuować załogę.

Prezydent Wołodymyr Zełenski publicznie potwierdził, że Ukraina osiągnęła to, co nazwał „bardzo mocnymi wynikami” ataków dalekiego zasięgu na Morzu Kaspijskim, wymierzonych w jednostki wykorzystywane do przewozu ładunków wojskowych z udziałem Iranu, a także w okręt wojenny, nie wskazując jednak konkretnego statku, na który powoływał się Teheran. Ukraińska Służba Bezpieczeństwa (SBU) poinformowała na Telegramie, że ataki dronów trafiły w objęte międzynarodowymi sankcjami statki towarowe wykorzystywane do przewozu ładunków wojskowych między Iranem a Rosją.

Iran wezwał ukraińskiego chargé d'affaires w Teheranie. Minister spraw zagranicznych Abbas Araghchi rozmawiał telefonicznie z szefową dyplomacji UE Kają Kallas oraz z rosyjskim ministrem spraw zagranicznych Siergiejem Ławrowem i oświadczył, że atak „nie może pozostać bez odpowiedzi”.

Obozy

Teheran nazywa atak zbrodnią wobec cywilnego statku i rażącym naruszeniem Karty Narodów Zjednoczonych. Araghchi oskarżył Ukrainę o działanie „na polecenie Izraela, by wciągnąć Europę w swoją wojnę”, i nazwał prezydenta Ukrainy „pasażerem na gapę”. Rzecznik MSZ Esmaeil Baqaei powiedział, że czyn ten był nielegalny i awanturniczy, a jego konsekwencje „z pewnością będą nieprzewidywalne”. Ambasador Jalali stwierdził wprost, że mimo pewnych twierdzeń, statek nie przewoził żadnego ładunku wojskowego, i dodał, że decyzja o ewentualnej odpowiedzi, w tym środkach wojskowych, należy do irańskiego kierownictwa. Parlamentarzyści poszli dalej: wicemarszałek Hamid-Reza Haji Babaei ostrzegł przed „odpowiedzią, której będą żałować”, a szef komisji bezpieczeństwa narodowego Ebrahim Azizi nazwał atak „błędem w kalkulacji”.

Kijów przedstawia operację jako przechwycenie linii zaopatrzenia, a nie atak na Iran. Ukraina od 2022 roku oskarża Teheran o dostarczanie tysięcy dronów Shahed wykorzystywanych przeciwko ukraińskim miastom, a Zełenski dodatkowo zarzucił, że od początku lipca do Iranu trafiają rosyjskie zdjęcia satelitarne państw Zatoki oraz amerykańskich obiektów tam się znajdujących. Irańskie MSZ całkowicie odrzuca tę przesłankę, twierdząc, że Iran nigdy nie ingerował w konflikt rosyjsko-ukraiński.

Moskwa staje po stronie Teheranu. Ławrow złożył kondolencje z powodu śmierci marynarza i, jak podało rosyjskie MSZ, podkreślił konieczność zakończenia takich „awantur reżimu kijowskiego”. Jalali powiedział agencji TASS, że rosyjskie i irańskie resorty spraw zagranicznych oraz obrony pozostają w stałym kontakcie w sprawie incydentu.

Spojrzenie z zewnątrz

Media spoza stron konfliktu odczytują ten epizod głównie jako połączenie dwóch wojen. Wall Street Journal w tytule mówi o zbiegnięciu się dwóch wojen na Morzu Kaspijskim, gdy Ukraina uderza w irańską linię zaopatrzenia dla Rosji. Turecki Daily Sabah przedstawia to jako atak grożący otwarciem nowego frontu w wojnie z Iranem i odnotowuje groźbę Teheranu dotyczącą „nieprzewidywalnych” konsekwencji. Katarski Al Jazeera relacjonuje groźby odwetu obok deklarowanych celów Ukrainy i zaprzeczenia Iranu, przypominając, że Kijów wysłał personel wojskowy do państw Zatoki, by pomóc w przechwytywaniu dronów Shahed. Francuski Le Monde omawia sprawę w ramach relacji na żywo z wojny na Bliskim Wschodzie, zaznaczając, że Araghchi nie podał szczegółów, na czym miałaby polegać odpowiedź.

Co nowego

Wcześniejszą fazą tego tematu było przyznanie się Ukrainy do ataku na jednostki na Morzu Kaspijskim, które według Kijowa przewoziły irańskie komponenty dronów i rakiet przeznaczone dla Rosji. Nowością jest to, że spór przeniósł się z twierdzeń o ładunku do ofiary śmiertelnej i wyraźnej groźby. Iran ma teraz nazwaną ofiarę, zaostrzył działania dyplomatyczne, wzywając ukraińskiego wysłannika oraz dzwoniąc do Kallas i Ławrowa, i przeszedł od potępienia do oświadczeń, że zastrzega sobie prawo do odpowiedzi. Irański dyskurs publiczny jest też nowo podzielony: podczas gdy parlamentarzyści obiecują odwet, przynajmniej jeden szeroko cytowany głos w mediach społecznościowych, przywołany przez Tehran Times, ostrzegał przed otwieraniem „frontu północnego”.

Co może się wydarzyć dalej

Iran może utrzymać sprawę w otwartym już kanale dyplomatycznym, naciskając na Radę Bezpieczeństwa ONZ i Unię Europejską w sprawie potępienia ataku oraz dochodząc roszczeń odszkodowawczych, pozostawiając jednocześnie zapowiadaną odpowiedź niedookreśloną. To sprawdzi, czy Bruksela, do której zwrócono się bezpośrednio za pośrednictwem Kallas, potraktuje atak jako sprawę wojskową Ukrainy, czy jako incydent w wojnie na Bliskim Wschodzie.

Alternatywnie Teheran może zrealizować ostrzeżenia płynące z parlamentu i MSZ, co rozszerzyłoby konfrontację na morze, które dotąd pozostawało poza obiema wojnami, i wciągnęłoby w nią państwa nadbrzeżne oraz szlak żeglugowy z Astrachania.

Ukraina może też kontynuować uderzenia w korytarz kaspijski, jeśli będzie podtrzymywać, że objęte sankcjami jednostki przewożą ładunki wojskowe, co zmusi Rosję do balansowania między rolą gospodarza portu wyjścia a deklarowanym poparciem dla Iranu.