تصویر نمادینشمار مبتلایان به آبوله در کنگو به مرز ۳۰۰۰ رسید و تلفات از ۱۳۰۰ گذشت
بر اساس آمار دولتی منتشرشده روز شنبه، اپیدمی ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو به ۲٬۹۷۳ مورد تأییدشده و ۱٬۳۰۹ مرگ رسیده است. این شیوع که ناشی از سویه نادر بوندیبوگیو است و هیچ واکسن یا درمان مجازی برای آن وجود ندارد، اکنون به ۴۸ منطقه بهداشتی رسیده و انتقال فعال در ۴۷ مورد از آن‌ها همچنان ادامه دارد. ردیابی تماس‌ها هنوز به میزان لازم برای توقف شیوع، بسیار پایین‌تر است.
چه اتفاقی افتاد
داده‌های دولتی منتشرشده روز شنبه که تا پنج‌شنبه را پوشش می‌دهد، شیوع ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو را ۲٬۹۷۳ مورد ابتلای تأییدشده و ۱٬۳۰۹ مرگ اعلام کرد؛ یعنی نرخ کشندگی حدود ۴۴ درصد. بر پایه همین آمار، ۵۴۰ بیمار بهبود یافته‌اند و ۷۶۶ نفر همچنان بستری یا در قرنطینه هستند. مقامات بهداشتی گزارش دادند که ردیابی تماس‌ها به ۷۳.۹ درصد از تماس‌های شناسایی‌شده رسیده، که به‌طور چشمگیری پایین‌تر از محدوده ۹۰ تا ۹۵ درصدی است که معمولاً برای قطع زنجیره انتقال لازم دانسته می‌شود. این شیوع رسماً در ۱۵ مه پس از بروز موارد ابتلا در استان شمال‌شرقی ایتوری اعلام شد؛ استانی که همچنان کانون اصلی است و بیشترین موارد ابتلا و مرگ را به خود اختصاص می‌دهد. از آن زمان موارد ابتلا در استان‌های کیوو شمالی، کیوو جنوبی، اوت‌اوئله و تشوپو نیز تأیید شده است. این هفدهمین اپیدمی ابولا در این کشور از زمان شناسایی نخستین ویروس در سال ۱۹۷۶ است. عامل بیماری در این مورد، ابولاویروس نسبتاً نادر بوندیبوگیو است که به گفته کارشناسان بهداشت احتمالاً هفته‌ها پیش از شناسایی در گردش بوده است. برخلاف سویه رایج‌تر زئیر، بوندیبوگیو هیچ واکسن مجاز یا درمان تأییدشده‌ای ندارد؛ بیماران درمان حمایتی دریافت می‌کنند در حالی که کارآزمایی‌های بالینی یک درمان آنتی‌بادی مونوکلونال، داروی ضدویروسی رمدسیویر و واکسن آزمایشی ChAdOx1 BDBV دانشگاه آکسفورد، که همگی از اوایل شیوع آغاز شده‌اند، همچنان ادامه دارند. پژوهشگرانی که در این گزارش نقل شده‌اند می‌گویند این اپیدمی در ماه‌های آغازینش سریع‌تر از شیوع آفریقای غربی در سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ گسترش یافته است؛ شیوعی که بیش از ۲۸ هزار نفر را آلوده و بیش از ۱۱ هزار نفر را کشت.
نگاه از بیرون
تنها منبع در دسترس برای این گزارش، روزنامه دیلی صباح ترکیه است که وابسته به دولت است و بر پایه مطالب خبرگزاری‌ها کار می‌کند. این رسانه اپیدمی را عمدتاً به‌عنوان یک روایت بهداشت عمومی و ظرفیت درمانی قاب‌بندی می‌کند نه یک مسئله سیاسی، و بر سرعت رشد اولیه در مقایسه با شیوع آفریقای غربی و شرایط ساختاری در شرق کنگو که مانع واکنش مؤثر می‌شوند تأکید دارد: درگیری مسلحانه طولانی‌مدت، آوارگی جمعیت، زیرساخت ضعیف بهداشتی و جابه‌جایی مداوم مردم میان جوامع مختلف. به گفته این گزارش، این شرایط نظارت، ردیابی تماس، قرنطینه بیماران و مراسم تدفین ایمن را دشوار می‌کند. هیچ منبعی از خود منطقه، از نهادهای چندجانبه بهداشتی یا از دولت‌های کمک‌کننده برای این خلاصه خبری در دسترس نبود، بنابراین ارزیابی‌های رقیب درباره این واکنش در اینجا قابل ارائه نیست.
چه چیز تازه است
تازه‌ترین تحول بیشتر جغرافیایی است تا آماری: یک منطقه بهداشتی که پیش از این درگیر نبود در استان اوت‌اوئله موارد ابتلا گزارش کرد و شمار مناطق بهداشتی درگیر را به ۴۸ رساند که در ۴۷ مورد از آن‌ها انتقال هنوز فعال است. این گسترش بیش از دو ماه پس از اعلام رسمی شیوع در ۱۵ مه رخ می‌دهد و نشان می‌دهد افزایش موارد ابتلا با وجود ماه‌ها تلاش واکنشی همچنان ادامه دارد. رقم ۷۳.۹ درصدی ردیابی تماس‌ها هنوز روشن‌ترین شاخص منتشرشده از فاصله میان واکنش کنونی و مهار بیماری است. در این فاصله هیچ واکسن یا درمان جدیدی برای سویه بوندیبوگیو مجوز نگرفته است؛ کارآزمایی‌هایی که از اوایل شیوع آغاز شده‌اند هنوز تنها مسیر برای دستیابی به یک مداخله اختصاصی هستند.
ممکن است بعد چه اتفاقی بیفتد
اگر انتقال بیماری با روند کنونی ادامه یابد و پوشش ردیابی نزدیک به سه‌چهارم تماس‌های شناسایی‌شده باقی بماند، شمار مبتلایان همچنان افزایش خواهد یافت و ممکن است مناطق بهداشتی بیشتری اولین موارد ابتلای خود را گزارش کنند، که این شیوع را عمیق‌تر به استان‌هایی می‌برد که تاکنون شیوع محدودی داشته‌اند. از سوی دیگر، افزایش ردیابی تماس‌ها به سمت محدوده ۹۰ درصد، همراه با سخت‌گیری بیشتر در قرنطینه و مراسم تدفین، می‌تواند زنجیره‌های انتقال را در ایتوری کند سازد، هرچند مناطق پیرامونی همچنان موارد جدید گزارش دهند. مسیر سومی نیز از دل کارآزمایی‌های بالینی می‌گذرد: نتایج مطالعات آنتی‌بادی مونوکلونال، رمدسیویر یا واکسن ChAdOx1 BDBV می‌تواند گزینه‌های درمانی و پیشگیرانه برای سویه بوندیبوگیو را تغییر دهد، هرچند منبع خبری هیچ بازه زمانی برای هیچ‌کدام ارائه نمی‌دهد. در هر صورت، وضعیت امنیتی در شرق کنگو همچنان متغیری است که گزارش‌ها آن را محتمل‌ترین عامل تعیین‌کننده توانایی تیم‌های واکنش برای فعالیت می‌دانند.